DÖNGÜSEL EKONOMİ NEDİR?

Döngüsel ekonomi (circular economy) endüstriyel iktisatta üretim, kullanım ve imha süreci yerine dönüşümü ve yeniden dönüşümü esas almayı ifade eden endüstriyel bir terimdir.Döngüsel ekonomide üreticiler yeniden kullanılabilir ürünler tasarlarlar zira amaç malzemeyi yeniden kullanabilmektir.

Bir anlamda kullan-at ekonomisi olarak da tanımlanabilen doğrusal ekonomi ise halihazırda yıllardır zaten içerisinde yaşadığımız ekonomi modeli. Kısaca tanımlamak gerekirse hammaddelerin alınıp bir ürün yapmak için kullanıldığı, ürünün kullanımından sonra da oluşan herhangi bir atığın çöpe atıldığı süreci tanımlayan şey doğrusal ekonomidir.

Bu bağlamda, Avrupa Birliği Döngüsel Ekonomi Paketi’ni 2015 Aralık ayında kabul ederek (2018 yılında güncellenmiştir) bu hususta bir Eylem Planı oluşturmuştur. Eylem Planı’nın uygulanabilmesi için atıklarla ilgili mevzuatında da düzenlemeye gitmiştir. Bu düzenleme sonucu birtakım hedefler ortaya konmuştur. Paketin temel eylem alanlarını üretim, tüketim, atık yönetimi ve ikincil hammaddeler başlıkları oluşturmakta, inovasyon, yatırım ve izleme ise tüm döngüyü kapsamaktadır. Öncelikli sektörler ise biyokütle ve biyobazlı ürünler, plastikler, inşaat ve yıkım, kritik hammaddeler ve gıda atıkları olarak belirlenmiştir

Paketi desteklemek üzere önerilen temel eylemler aşağıdaki gibidir:

• Horizon 2020 programı altında 650 milyon Avro üzerinde fon, yapısal fonlar altında ise 5,5 milyar Avro fon desteği,

• Ortak ölçüm metodolojisini, tarih işaretlemenin iyileştirilmesi ve Küresel Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinden 2030 itibarıyla gıda atıklarının yarıya indirilmesi hedefini karşılamak için araçları içeren gıda atıklarını azaltmak için eylemler,

• Ortak Pazar’da üreticilerin riskini azaltmak için ikincil hammaddelerin kalite standartlarının artırılması, • 2015-2017 eko-tasarım çalışma planında enerji verimliliğinin yanı sıra ürünlerin tamir edilebilirliği, dayanıklılığı ve geri dönüştürülebilirliğini artırıcı tedbirler,

• Gübrelere ilişkin tüzüğün revizyonu, Tek Pazarda organik ve atık bazlı gübrelerin bilinirliğini kolaylaştırmak ve biyobesinlerin rolünün desteklenmesi,

• Döngüsel ekonomide plastiklere ilişkin strateji; geri dönüşebilirlik, biyobozunurluk, plastiklerde zararlı maddelerin varlığı konularını ele alan ve deniz çöpünü önemli miktarda azaltacak sürdürülebilir kalkınma hedeflerine paralellik hedefi,

• Atık suyun yeniden kullanımı için minimum gerekliliklere ilişkin mevzuat teklifini içeren suyun yeniden kullanıma ilişkin eylemler serisi.

NEDEN DÖNGÜSEL EKONOMİ?

Dünya genelini olumsuz etkileyen fazla kaynak kullanımı sorununu ekonomik bir faydaya dönüştürebilmenin yolu, değersiz ve mali külfet olarak görülen atığın, çevreye ve ekonomiye kazandırılan bir değere dönüşmesinden, yani döngüsel ekonomiden geçiyor.

Döngüsel Ekonomi'nin çevresel ve ekonomik boyutta sağladığı yararlar, sürdürülebilir bir dünya ve ekonomi düzeni açısından hayati önem taşıyor. Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen “Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri”nde de yer alan konu, hedeflerin on ikinci maddesini oluşturuyor. “Sorumlu Tüketim ve Üretim” başlıklı maddede ekonomik büyüme ve sürdürülebilir kalkınmayı başarmak için, ürünleri ve kaynakları üretme ve tüketme biçimlerimizi değiştirmek suretiyle ekolojik ayak izimizi derhal azaltmamız gerektiği öncelikli hedef olarak açıkça belirtiliyor.

AB adayı ve gümrük birliği ortağı olarak AB’nin yeşil stratejisi İç Pazara ilişkin mevzuatı değiştiriyor. Döngüsel ekonomi kavramı ile ifade edildiği şekilde yenilenebilir enerjilere geçiş, atık yönetimi ve emisyonların kontrolü hedefleri benimseniyor. Bu durum AB ticaret stratejisini ve dolayısıyla ihracatımızı da yakından etkileyecektir.

AB dünyanın önde gelen çevre-dostu ürün ve teknoloji üreticisi olmayı amaçlıyor. Dolayısıyla Ticaret politikası da bu hedefle paralel olarak şekillenecek. Ticaret anlaşmalarına Paris İklim Anlaşması’nı imzalayıp uygulama şartı getirilmesi, ithalatta sınır karbon vergisi uygulanması gibi önlemler AB’nin tüm ticari partnerlerini olduğu gibi Türkiye’yi de etkileyecek. Bunun yanında tarımda da yeni bir strateji oluşturuluyor. Bunlar AB’ye olan ihracatımızdaki kuralları etkileyecek. Aynı zamanda çevre dostu teknolojiler ve standartlara uyarınca üretim açısından da yeni fırsatlar doğuracak. İhracatçılarımızın bu gelişmeleri çok iyi analiz edip, adaptasyonda geç kalmaması gerekiyor.

Döngüsel Ekonominin Potansiyel Faydaları

• Maliyet tasarrufu:

Kaynakların verimli kullanımı ile ürün düzeyinde maliyet tasarrufunun korunması, kaçınılmaz olarak çevre (yaşam döngüsü boyunca ortaya çıkan maliyetler hariç), güvenlik, işlevsellik ve satın alınabilirlik gibi farklı parametrelerin bazılarından vazgeçmek anlamına gelmektedir.

· Ekonomik büyüme:

Döngüsel ekonominin önemli bir ilkesi, ekonomik büyümeyi hammadde tüketiminden ayırmaktır. Sonuç olarak, ekonominin büyümesi hammadde kıtlığı nedeniyle engellenmiş olmaz. Döngüsel ekonomiye doğru bir hareketin ekonomik büyümeyi destekleyeceği öngörülmektedir.

· Yeni iş fırsatları:

Çoğu durumda, en iyi uygulamalar doğrusal modellerden döngüsel modellere geçmenin yeni iş modellerine olanak sağlayarak tüketicilere ve endüstriye fayda sağladığını göstermiştir. Bazı sektörlerde, yeniden üretim ve ürün satışı modelinden hizmet satışı modeline geçiş elle tutulur faydalar gözlemlenen örneklerden bazılarıdır

• Çevrenin korunması:

Ekonomide döngüselliğin uygulanması toprak, hava ve su kütleleri gibi hayati ekosistemler yaratır. Bu ekosistemler temizlik, verimli tarım arazileri, tozlaşma ve temiz içme suyu gibi ürünler sunar.

Dünya nüfusunun artmasıyla, sınırlı olan işlenmemiş materyallere olan ihtiyaç artmıştır. Döngüsel ekonomi modeli, çevrenin üzerindeki baskıyı azaltmaya ve işlenmemiş materyallerin arzının bitmeyeceğini teminat altına almaya yardım eder. Aslında, sistem aynı zamanda işlenmemiş materyallerin sağlanması için diğer ülkelere duyulan bağımlılığı da azaltabilir. Bu aynı zamanda rekabeti, büyümeyi, yeniliği ve istihdamı da artırır.

Döngüsel ekonomik sistemi tanımlamak için 3R kavramı kullanılmaktadır. 3R, İngilizce Recycle, Reuse ve Reduce kavramlarının baş harflerini ifade etmektedir Sırası ile geri dönüşüm, yeniden kullanım ve azaltma olarak çevrilecek bu kavramlar şu şekilde tanımlanmaktadır:

· Geri dönüşüm: Atıkların doğrudan kullanımı için geri dönüştürülmesi veya atık geri kazanımının işlevsel hale getirilmesi,

· Yeniden kullanım: Atıkların tamir, yenileme veya yeniden üretim ile ya tamamen ya da diğer ürünlerin üretiminde kısmen kullanılması,

· Azaltma: Üretim ve tüketim süreçlerinde ortaya çıkan atıkların ve kirleticilerin azaltılmasını ifade etmektedir. Döngüsel ekonomik yaklaşımda doğrusal ekonomik yaklaşımdan farklı olarak, üretim ve tüketim süreçlerinin her birinde yukarıda ifade edilen 3R yaklaşımı işlemektedir. Bu durum aşağıda yer alan şekilde de görülebilmektedir. Ürünün üretilmesinden tüketiciye ulaşması aşamalarının hepsinde 3R yaklaşımı işlemektedir. Bu 3R yaklaşımı, bazen ekolojik süreçler ile gerçekleştirilirken bazen de teknik süreçler ile işlemektedir

Ege İhracatçı Birlikleri de ihracat dünyasının önemli bir temsilcisi olarak ekonomik, sosyal ve çevresel sürdürülebilirliğin tüm iş dünyası için öneminin bilinciyle hareket etmekte, üzerine düşen kurumsal ve sosyal sorumluluğu yerine getirebilmek adına, sürdürülebilirlik alanında çalışmalarını yoğunlaştırmakta ve mevcut iş ekosisteminin sürdürülebilir bir yapıya kavuşabilmesi için katkı sağlamaktadır. Ayrıca, üyelerinin Sürdürülebilir İhracat yolunda hep yanında olmakta ve kurum içi faaliyetleriyle onlara örnek olmaya çalışmaktadır.